Θάνατος. Το κοινό πεπρωμένο, ανεξάρτητα από την καταγωγή, την κοινωνική θέση, την οικονομική κατάσταση, τις πεποιθήσεις ή τις προσωπικές μας διαδρομές. O τρόπος με τον οποίο το βιώνουμε, το αντιμετωπίζουμε και το διαχειριζόμαστε απέχει πολύ από το να είναι ο ίδιος.
Αυτό ακριβώς φωτίζει με τρόπο ουσιαστικό και βαθιά ανθρώπινο η «Ιεροτελεστία», του Γκιγιόμ Πουά, που παρουσιάζεται στο Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη.
Ο θάνατος ως κοινή μοίρα και προσωπική εμπειρία
Το έργο, που γεννήθηκε μέσα από εκατοντάδες συνεντεύξεις ανθρώπων κατά την περίοδο της πανδημίας Covid, αναμετριέται όχι μόνο με τον ίδιο τον θάνατο, αλλά κυρίως με όσα προηγούνται και όσα ακολουθούν. Τον φόβο, την αναμονή, την απώλεια, το πένθος, την άρνηση, τη μνήμη. Την προσπάθεια του ανθρώπου να συνειδητοποιήσει το τέλος και να συμφιλιωθεί με κάτι που η ίδια του η φύση δυσκολεύεται να αποδεχτεί.
Μέσα από διαφορετικές ανθρώπινες ιστορίες, η «Ιεροτελεστία» αναδεικνύει κάτι που συχνά παραβλέπουμε: ο θάνατος δεν είναι μόνο ένα προσωπικό ή υπαρξιακό γεγονός. Είναι ταυτόχρονα κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό και πολιτισμικό.
Οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν διαφορετικά ο καθένας την ασθένεια, αποχαιρετούν διαφορετικά τους αγαπημένους τους που φεύγουν, πενθούν διαφορετικά. . Οι κοινωνικές ανισότητες, οι συνθήκες διαβίωσης, η οικονομική πραγματικότητα, οι θρησκευτικές και πολιτισμικές αντιλήψεις, ακόμη και οι πολιτικές αποφάσεις καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται η απώλεια.
Ο Γκιγιόμ Πουά δεν επιχειρεί να δώσει απαντήσεις στα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα ούτε να υποδείξει έναν σωστό τρόπο διαχείρισης του πένθους. Αφήνει τις ανθρώπινες ιστορίες να αποκαλύψουν την πολυπλοκότητα του βιώματος, αναγνωρίζοντας ότι απέναντι στην απώλεια δεν υπάρχουν κοινοί κανόνες, ούτε προκαθορισμένες αντιδράσεις.
Ο Χρήστος Θεοδωρίδης υπογράφει μια ακόμα εξαιρετικά ενδιαφέρουσα σκηνοθεσία, η οποία όχι μόνο αναδεικνύει τις αρετές του έργου, αλλά τις πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα. Η μεγάλη του επιτυχία είναι ότι μετατρέπει ένα σύνολο διαφορετικών αφηγήσεων σε μια ενιαία θεατρική εμπειρία, χωρίς να στερεί από καθεμία την αυτονομία και την ιδιαίτερη βαρύτητά της. Με εξαιρετική αίσθηση του ρυθμού, ευρηματική σκηνική οργάνωση και βαθιά κατανόηση του υλικού, δημιουργεί μια παράσταση που διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον. Η σκηνοθεσία δεν επιδιώκει να εκβιάσει τη συγκίνηση. Επιτρέπει στο συναίσθημα να γεννηθεί μέσα από τις ίδιες τις ιστορίες, από τις σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους, από όσα λέγονται αλλά και από όσα μένουν μετέωρα.
Η δραματουργική επεξεργασία, την οποία συνυπογράφουν ο Χρήστος Θεοδωρίδης και η Ιζαμπέλα Κωνσταντινίδου, με την προσθήκη ιστοριών από τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, λειτουργεί σε πλήρη αρμονία με τις υπόλοιπες ιστορίες
Ξεχωριστή θέση στην παράσταση καταλαμβάνει η μουσική.
Η ζωντανή μουσική γίνεται η απαραίτητη ανάσα μέσα σε ένα έργο που διαρκώς μας φέρνει αντιμέτωπους με τον πόνο και την απώλεια. Κυρίως, όμως, δεν απομακρύνει τον θεατή από το θέμα. Αντίθετα, τον συνδέει ακόμη περισσότερο μαζί του. Υπενθυμίζει ότι ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές, η ανθρώπινη ανάγκη για επικοινωνία, έκφραση και κοινή εμπειρία παραμένει ζωντανή.
Η μουσική επιμέλεια του Χρήστου Θεοδωρίδη και η μουσική διδασκαλία της Μελίνας Παιονίδου συμβάλλουν καθοριστικά σε αυτή τη διάσταση, δημιουργώντας μια οργανική σχέση ανάμεσα στον λόγο, στην κίνηση και στον ήχο.
Όλοι σχεδόν οι ηθοποιοί ανταποκρίνονται με αξιοθαύμαστη συνέπεια στις απαιτήσεις μιας παράστασης με συνεχείς εναλλαγές προσώπων, συναισθημάτων, αφηγηματικών τρόπων και σκηνικών ρυθμών. Οι ερμηνείες διακρίνονται για την αμεσότητα, την εκφραστική τους ακρίβεια και, κυρίως, για την ουσιαστική σχέση που αναπτύσσουν με το περιεχόμενο του έργου. Χωρίς περιττές επιδείξεις, οι ηθοποιοί υπηρετούν τη συλλογική αφήγηση, διατηρώντας παράλληλα τη μοναδικότητα κάθε ανθρώπινης ιστορίας. Η ικανότητά τους να λειτουργούν ως ένα ενιαίο σύνολο, να παρακολουθούν και να υποστηρίζουν τις διαρκείς μεταβολές του ρυθμού, να περνούν από την ένταση στη σιωπή, από την οδύνη στην τρυφερότητα και από την ατομική μαρτυρία στη συλλογική εμπειρία.
Η κινησιολογική δουλειά της Ξένιας Θεμελή ενισχύει τη σύνθεση, ενώ τα σκηνικά των Λουκά Μπάκα και Φιλάνθης Μπουγάτσου, τα κοστούμια του Άγγελου Μέντη και οι φωτισμοί του Τάσου Παλαιορούτα συνεισφέρουν στη δημιουργία ενός σκηνικού περιβάλλοντος που υποστηρίζει το σύνολο χωρίς να αποσπά την προσοχή από τον άνθρωπο και την ιστορία του.
Μια παράσταση για τον θάνατο που μας αφορά όσο ζούμε
Η «Ιεροτελεστία» δεν είναι μια παράσταση που εξαντλείται στην αναμέτρηση με τη θνητότητα. Είναι μια πρόσκληση να αναλογιστούμε τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, συνυπάρχουμε και στεκόμαστε απέναντι στον πόνο του άλλου.
Γιατί η σχέση μας με τον θάνατο αποκαλύπτει πολλά και για τη σχέση μας με τη ζωή. Για τις προτεραιότητές μας.
Η «Ιεροτελεστία» δεν προσπαθεί να μας συμφιλιώσει με τον θάνατο με εύκολες απαντήσεις ή παρηγορητικές βεβαιότητες. Μας καλεί να αναγνωρίσουμε την κοινή μοίρα μας, να σεβαστούμε τη διαφορετικότητα κάθε ανθρώπινου βιώματος και να αναλογιστούμε πόσο πιο ανθρώπινος θα μπορούσε να γίνει ο κόσμος μας, αν αντιμετωπίζαμε τη ζωή με τη γνώση της ισότητας του αναπόφευκτου τέλος της.
Γράφει η Γιώτα Παπαδοχριστοπούλου
Πληροφορίες για την παράσταση
Δείτε την παρουσίαση, τους συντελεστές, και τις ημέρες και ώρες των παραστάσεων στον Οδηγό του TheatroLand.
“Ιεροτελεστία”
