Δέκα και πλέον χρόνια μετά τις βραβευμένες Τρεις αδερφές του, ο Δημήτρης Τάρλοου καταπιάνεται και πάλι με τον Αντόν Τσέχοφ, αυτή τη φορά με τον Βυσσινόκηπο,το κύκνειο άσμα του μεγάλου Ρώσου.
«Πάει η ζωή, σαν να μην την έζησα.»
Στον Βυσσινόκηπο μια οικογένεια αριστοκρατών παρακολουθεί άπραγη την κατάρρευση του κόσμου της. Η Λιουμπόφ Ρανέφσκαγια, οικονομικά και συναισθηματικά ναυαγισμένη, επιστρέφει από το Παρίσι στο πατρικό κτήμα, που σύντομα θα βγει σε πλειστηριασμό για χρέη. Παγιδευμένοι στις αναμνήσεις, στην ψευδαίσθηση μιας δόξας που έχει ήδη λήξει και στην αδράνεια, τόσο η Λιουμπόφ όσο και ο αδερφός της, αρνούνται την πρόταση του πρώην δουλοπάροικού τους Λιοπάχιν και χάνουν για πάντα τον κήπο. Στο τέλος του έργου και της εποχής, αποχωρούν με δάκρυα, ξεχνώντας στο άδειο σπίτι τον ηλικιωμένο υπηρέτη Φιρς, ως σπαρακτικό υπόλειμμα ενός κόσμου που δεν υπάρχει πια.
Το έργο γράφτηκε το 1903 και πρωτοπαρουσιάστηκε στο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας από τον Κονσταντίν Στανισλάφσκι. Παρόλο που ο συγγραφέας χαρακτήρισε τον Βυσσινόκηπο κωμωδία, ο σκηνοθέτης το ανέβασε ως δράμα και μάλιστα με τραγικά στοιχεία, φανερώνοντας την πολλαπλή φύση του έργου, που συγκαταλέγεται ανάμεσα στα αριστουργήματα της παγκόσμιας δραματουργίας. Γράφτηκε σε μία περίοδο που ο ρωσικός λαός ήταν βυθισμένος στην ανέχεια και την αμάθεια, ενώ θεωρείται από πολλούς προαναγγελία των επαναστάσεων του 1905 και του 1917. Μέσα σε αυτό διακρίνεται η πρόθεση του Τσέχοφ να καταδείξει την αδυναμία εκπροσώπων της αριστοκρατίας να κατανοήσουν τις κοινωνικές ανισορροπίες και διαφορές, που οδήγησαν σε ιστορικές ανατροπές, οι οποίες πρωτίστως επηρέασαν τους ίδιους.
Σκηνοθετικό σημείωμα
Ο Βυσσινόκηπος είναι ένα έργο για τη μνήμη και τον χρόνο. Για τη θραυσματικότητα του παρελθόντος και την αδιάκοπη προσπάθεια αναβίωσης του περασμένου χρόνου.
Αν προσέξει κανείς, όλοι οι χαρακτήρες αδυνατούν να ζήσουν στο παρόν. Υπάρχουν μόνο μέσα από το παρελθόν ή το μέλλον. Ακόμη και ο Λοπάχιν, που τόσο αγωνιά για ένα πρακτικό παρόν, εξακολουθεί να ζει κάτω από τη σκιά της πατρικής τιμωρίας. Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από το παιδικό δωμάτιο. Εκεί βρίσκεται κρυμμένο το αίνιγμα του έργου.
Το ποτάμι, στο οποίο πνίγηκε ο Γκρίσα, δεν είναι απλώς μια ανάμνηση· είναι η αδιάκοπη ροή του χρόνου που κυλά και παρασύρει τα πάντα. Το υπόγειο αυτό ρεύμα έχει εισβάλει σε ό,τι κάποτε αποτελούσε τη σταθερά μας. Έχει κατακλύσει το σπίτι. Λιμνάζει παντού. Δημιουργεί νησίδες μνήμης, από τις οποίες προσπαθούμε να κρατηθούμε. Όμως οι νησίδες μετασχηματίζονται διαρκώς και γεννούν νέες αβεβαιότητες.
Οι ήρωες του Τσέχοφ είναι κάτοικοι ενός τοπίου που διαλύεται μπροστά στα μάτια τους. Ανακαλύπτουν με τρόμο ότι αυτό που κάποτε τους ήταν οικείο, αυτό που πίστευαν πως τους ανήκε, έχει θρυμματιστεί σε αμέτρητα θραύσματα μνήμης και αβεβαιότητας.
Κι όμως, στο τέλος, κάτι επιμένει. Κάποιες εικόνες. Μερικές ιστορίες. Τόσο ασαφείς, όσο και ζωντανές. Και ίσως αυτές να είναι αρκετές για να διασχίσουμε τον φτωχό μας βίο.
Δημήτρης Τάρλοου
